دیورتیکولیت روده بزرگ چیست؟ علائم، عوامل خطر، پیشگیری و درمان
دیورتیکولیت یکی از شایعترین بیماریهای روده بزرگ است که بهویژه با افزایش سن بیشتر دیده میشود. بسیاری از افراد نام این بیماری را شنیدهاند، اما آن را با دیورتیکولوز اشتباه میگیرند. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم دیورتیکولیت چیست، چه علائمی دارد، چه افرادی بیشتر در معرض آن هستند، چگونه میتوان از آن پیشگیری کرد و چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
دیورتیکولوز و دیورتیکولیت چه تفاوتی دارند؟
دیورتیکولوز (Diverticulosis) به وجود کیسههای کوچک (دیورتیکول) در دیواره روده بزرگ گفته میشود. این وضعیت بسیار شایع است و در بسیاری از افراد هیچ علامتی ایجاد نمیکند.
اما زمانی که یکی از این کیسهها دچار التهاب یا عفونت شود، بیماری دیورتیکولیت (Diverticulitis) ایجاد میشود که نیاز به ارزیابی و درمان پزشکی دارد.
علائم دیورتیکولیت
شدت علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما شایعترین علائم عبارتاند از:
- درد شکم، معمولاً در قسمت پایین و سمت چپ
- درد مداوم که با حرکت یا لمس تشدید میشود
- تب و لرز
- تهوع یا استفراغ
- نفخ شکم
- یبوست یا گاهی اسهال
- کاهش اشتها
- احساس ناخوشی عمومی
در برخی افراد، بهویژه در جمعیتهای آسیایی، درد ممکن است در سمت راست شکم احساس شود.
چه عواملی خطر ابتلا به دیورتیکولیت را افزایش میدهند؟
پژوهشها نشان دادهاند که عوامل زیر احتمال ابتلا را افزایش میدهند:
افزایش سن
با افزایش سن، احتمال ایجاد دیورتیکول در روده بیشتر میشود.
رژیم غذایی کمفیبر
مصرف کم میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل میتواند باعث افزایش فشار داخل روده و افزایش خطر بیماری شود.
مصرف زیاد گوشت قرمز
رژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز، بهویژه مصرف مکرر، با افزایش خطر دیورتیکولیت ارتباط دارد.
چاقی
اضافه وزن، بهویژه چاقی شکمی، یکی از عوامل خطر شناختهشده است.
کمتحرکی
فعالیت بدنی منظم علاوه بر سلامت قلب، به سلامت روده نیز کمک میکند.
سیگار
افراد سیگاری بیش از دیگران در معرض دیورتیکولیت و عوارض آن قرار دارند.
برخی داروها
مصرف طولانیمدت بعضی داروها مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک ممکن است خطر بیماری را افزایش دهد. هرگز داروی خود را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.
سابقه خانوادگی
ژنتیک نیز در ابتلا به این بیماری نقش دارد.
چه عواملی از دیورتیکولیت پیشگیری میکنند؟
خبر خوب این است که بسیاری از عوامل خطر قابل اصلاح هستند.
رژیم غذایی پرفیبر
مصرف روزانه میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و مغزها باعث نرمتر شدن مدفوع و کاهش فشار داخل روده میشود.
فعالیت بدنی منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته برای سلامت روده و کاهش خطر بیماری توصیه میشود.
حفظ وزن مناسب
کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن، احتمال بروز حملات دیورتیکولیت را کاهش میدهد.
ترک سیگار
ترک سیگار علاوه بر کاهش خطر بیماریهای قلبی و سرطان، برای سلامت روده نیز مفید است.
نوشیدن آب کافی
افزایش فیبر بدون مصرف مایعات کافی ممکن است باعث یبوست شود. بنابراین آب کافی بخش مهمی از پیشگیری است.
آیا باید از خوردن تخمه، آجیل و ذرت بو داده خودداری کرد؟
خیر.
این تصور سالها وجود داشت که مغزها، تخمه یا پاپکورن داخل دیورتیکول گیر میکنند و باعث التهاب میشوند، اما مطالعات جدید این باور را تأیید نکردهاند.
امروزه بیشتر انجمنهای معتبر گوارش توصیه میکنند که در صورت نداشتن محدودیت خاص، نیازی به حذف این مواد غذایی نیست و بسیاری از آنها منابع بسیار خوبی از فیبر هستند.
عوارض احتمالی دیورتیکولیت
اگر بیماری به موقع درمان نشود، ممکن است عوارضی ایجاد شود، از جمله:
- آبسه اطراف روده
- سوراخ شدن روده
- پریتونیت (عفونت منتشر شکم)
- فیستول
- انسداد روده
دیورتیکولیت چگونه درمان میشود؟
نوع درمان به شدت بیماری بستگی دارد.
در موارد خفیف، ممکن است درمان در منزل شامل استراحت، رژیم غذایی مناسب و در برخی بیماران دارو کافی باشد.
در موارد شدیدتر یا در صورت وجود عوارض، بستری در بیمارستان، دریافت مایعات و داروهای تزریقی و گاهی جراحی لازم میشود. تصمیم درباره مصرف آنتیبیوتیک برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس شرایط هر فرد توسط پزشک گرفته میشود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری ضروری است:
- درد شدید یا رو به افزایش شکم
- تب بالا
- استفراغ مکرر
- ناتوانی در خوردن یا آشامیدن
- وجود خون در مدفوع
- سرگیجه یا ضعف شدید
- سفت شدن شکم
- درد شکمی همراه با کاهش سطح هوشیاری یا افت فشار خون
آیا همه افراد مبتلا به دیورتیکولوز دچار دیورتیکولیت میشوند؟
خیر.
بیشتر افرادی که دیورتیکولوز دارند، هرگز دچار التهاب یا عفونت نمیشوند و ممکن است تا پایان عمر هیچ علامتی نداشته باشند.
توصیههای مهم برای سلامت روده
- روزانه مقدار کافی فیبر مصرف کنید.
- آب کافی بنوشید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید.
- مصرف گوشت قرمز را متعادل کنید.
- سیگار نکشید.
- از مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک پرهیز کنید.
- در صورت درد شدید شکم یا تب، خوددرمانی نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
سخن پایانی
دیورتیکولیت بیماری نسبتاً شایعی است که در صورت تشخیص زودهنگام معمولاً با موفقیت درمان میشود. رعایت سبک زندگی سالم، رژیم غذایی سرشار از فیبر، فعالیت بدنی منظم و ترک سیگار میتواند احتمال بروز حملات این بیماری را کاهش دهد. اگر درد شکم، تب یا علائم غیرعادی دارید، مراجعه به پزشک بهترین راه برای تشخیص صحیح و درمان بهموقع است.
